Tegenover me zit een dame die ruim 6 maanden lang hevige pijnklachten heeft in haar lage rug. Ze is er meerdere keren mee bij de huisarts geweest, heeft goede behandelingen gehad bij een fysiotherapeut en heeft ook scans en onderzoek gehad bij een neuroloog.
De hoeveelheid pijn kan niet verklaard worden vanuit de fysieke bevindingen, daarom is er pijnbestrijding aangeboden en heeft ze het advies gehad om bij verergering of nieuwe klachten weer aan de bel te trekken.
Ze heeft oefeningen gedaan, rust gepakt, doorgebeten. Soms werd het even beter. Maar de pijnklachten bleven uiteindelijk terugkomen en werden langzaam erger. Op dit moment kan ze nauwelijks meer werken en slaapt slecht. Ze weet niet goed wat ze nu moet doen en heeft veel twijfel: ‘Ligt het aan mij? Doe ik iets niet goed?’, ‘Heb ik een zwakke rug?’, ‘Is dit het nu gewoon?’.
Deze gedachten hoor ik regelmatig voorbijkomen. Van mensen die van alles geprobeerd hebben. De één voelt zich verslagen door de pijn, net als deze dame, maar nog meer door het gevoel dat niemand écht een antwoord heeft en niks helpt. De ander is gemotiveerd, maar ook gefrustreerd omdat het niet lukt.
Onlangs zond Zembla een documentaire uit over chronische pijn in Nederland: ‘De Pijnepidemie’ genaamd. Dit ging niet alleen over cijfers, maar liet ook patiënten, artsen en specialisten aan het woord en liet de laatste ontwikkelingen in benadering en behandeling zien.
Goede ontwikkelingen, maar vooral ook goed dat dit onderwerp, waar vaak over gezwegen wordt en voor veel beperkingen en zelfs uitval zorgt, de aandacht krijgt die het verdient. Niemand wil leven met pijn en toch doen veel Nederlanders dat. In deze blog neem ik je graag mee in de belangrijkste inzichten van deze documentaire en ook in wat ik zelf zie in mijn praktijk.
Hoe groot is de ‘Pijn Epidemie’?
In de uitzending wordt genoemd dat chronische pijn een groot maatschappelijk probleem is. Dat wordt bevestigd door recent onderzoek. Uit cijfers van Nivel blijkt dat in 2024 bijna 1,8 miljoen mensen bij de huisarts bekend waren met nek- en rugklachten (Nivel Zorgregistraties Eerste Lijn, 2024). Onderzoek in opdracht van de Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie laat zien dat ongeveer 3,5 miljoen Nederlanders chronische pijn hebben (NVA & Ipsos I&O, 2024). Dat is één op de vier volwassenen. Zo’n 70% van deze mensen ervaart dagelijks pijnklachten en onder vrouwen (31%) lijken pijnklachten vaker voor te komen dan bij mannen (18%). Zeker 83% van de mensen met pijnklachten ervaart beperkingen in het dagelijks leven.
In deze cijfers gaat het niet alleen over mensen met een ernstige aandoening, maar juist ook over mensen bij wie geen directe aanwijsbare reden is gevonden. Mensen bij wie je niks vermoedt. Die fulltime werken, sporten, een gezin hebben, maar die ondertussen dagelijks last hebben van hun lichaam.
Lage rugpijn komt vaak voor
Binnen die grote groep komt lage rugpijn veel voor. Onderzoeken laten zien dat ergens tussen de 50 en 80 procent van de mensen ooit in hun leven een periode met lage rugpijn krijgt.
Bij een deel gaat het vanzelf over, maar bij een deel niet. Wat daarbij opvalt, en wat ook in de uitzending wordt genoemd, is dat er lang niet altijd een duidelijke medische oorzaak gevonden wordt. Dat kan verwarrend zijn. Zeker als je wel pijn hebt, maar met een scan of onderzoek niets bijzonders gevonden wordt. Of in ieder geval niet zo ernstig dat het de pijn verklaart.
Dat voelt alsof je tussen wal en schip valt.
Langdurige pijn is vaak complexer dan we denken
In de uitzending werd duidelijk uitgelegd dat langdurige pijn meestal niet door één ding wordt veroorzaakt. Het kan te maken hebben met belasting van het lichaam, maar ook verband houden met spanning, stress, leefstijl, eerdere blessures of de manier waarop het lichaam zich heeft aangepast aan de klachten.
Dat laatste zie ik vaak terug in de praktijk. Wanneer klachten langer bestaan, ga je je automatisch aanpassen. Anders bewegen, voorzichtiger worden, bepaalde bezigheden vermijden, of juist overcompenseren. Het zenuwstelsel kan gevoeliger worden, spieren zijn steeds sneller gespannen, en het vertrouwen in het lichaam daalt.
Maar ook hoe je naar jezelf kijkt verandert vaak mee. Meestal zien mensen zichzelf als zwakker en hebben een sterke overtuiging ontwikkeld over wat er niet meer mogelijk is. Ze denken dat ze hier veel bewijs voor hebben ervaren, terwijl diezelfde pijnsignalen ook iets heel anders kunnen betekenen.
Dat betekent dat het lichaam als geheel betrokken raakt en ook de beleving. En daarom ben ik er bij langdurige pijnklachten voorstander van om niet alleen de plek van de pijn zelf te behandelen.
De rol van medicatie als oplossing voor langdurige pijn
In de uitzending wordt veel aandacht besteed aan het gebruik van sterke pijnstillers. Voor sommige mensen zijn die nodig en is het helpend, maar tegelijkertijd werd uitgelegd dat langdurig gebruik van deze medicatie vrijwel nooit een oplossing is. De sterke pijnmedicatie zoals opioïden zijn zeer verslavend. Veel artsen zijn daarom terughoudend in het langdurig gebruik, aldus de documentaire.
Pijnspecialisten vertellen dat ze soms weinig andere mogelijkheden hebben dan medicatie, terwijl het echte herstel uitblijft. Dat is een lastige positie, voor zowel patiënt als arts. Daarom wordt er nu gestreefd naar kort gebruik van sterke pijnstillers en andere behandelingen voor langdurige pijnklachten.
Wat Zembla zichtbaar maakte
De uitzending liet zien hoe complex pijn kan zijn en hoe groot de groep is die hiermee worstelt. Hoe hard die groep ook groeit de afgelopen jaren. Dat pijn meerdere oorzaken tegelijk kan hebben. Dat medicatie lang niet altijd het antwoord is en bij langdurige klachten het probleem kan verergeren. Dat het lichaam gevoeliger kan worden naarmate klachten langer bestaan. En dat veel mensen zich simpelweg niet gehoord voelen.
Er is gelukkig ook goed nieuws over langdurige pijn
Ondanks dat het goed is dat er meer zichtbaarheid wordt gegeven aan het probleem van chronische pijn in Nederland, kan ik het me ook voorstellen als je de informatie niet erg bemoedigend vindt.
Gelukkig is er ook goed nieuws. Ik zie in mijn praktijk dat mensen met pijnklachten, waarvan de oorzaak (deels) onduidelijk is, ook weer kunnen verbeteren of herstellen. Vaker dan je misschien zou denken en gewoon op natuurlijke wijze. Ook als klachten al langer bestaan. De dame waar ik deze blog mee begon bijvoorbeeld, is hersteld van haar lage rugpijnklachten. Een jaar later was dit resultaat er nog en had ze vertrouwen voor de toekomst. Door voorbeelden als deze ben ik van mening dat er altijd hoop is.
Wel viel me inhoudelijk op in de documentaire, dat er contact werd gehouden met patiënten (wat heel goed is) maar er werd dan regelmatig gevraagd hoe het was met de pijn. Terwijl focussen op de pijn juist averechts werkt in mijn ervaring, je wil de pijnmeting ook niet als graadmeter voor je voortgang blijven gebruiken. Ik zie vaak eerst andere nevenklachten verbeteren voordat de pijn gaat zakken. Daarnaast werd er regelmatig gecheckt of er nieuwe medicatie beschikbaar was. Hiermee blijf je de oplossing buiten iemand zelf zoeken terwijl zelfbeeld en zingeving ook zo belangrijk zijn voor een gevoel van vertrouwen.
Je lichaam hoeft niet gerepareerd te worden. Het mag herstellen.
En misschien is dat wel de belangrijkste reden dat ik deze uitzending zo interessant vond. Omdat het precies laat zien hoe ongrijpbaar pijn kan zijn en waarom het soms nodig is om er op een andere manier naar te kijken.
Wat doe ik anders bij langdurige pijnklachten?
Wanneer pijnklachten blijven terugkomen weet je vaak niet meer waar je goed aan doet en wat niet. Daarnaast heerst de angst om schade te veroorzaken als de oorzaak onduidelijk blijft. Het doet immers pijn, dan is er toch iets mis of beschadigd?
Die twijfel werken we als eerste aan. Met een uitgebreide pijnanalyse kijk ik naar meerdere invalshoeken tegelijk, zoals: symptomen, beleving, consistentie van de pijnklachten en ook inzichten vanuit de traditioneel oosterse geneeskunde. Dat geeft vaak direct een paar handvaten. Daarnaast beginnen we gelijk met een paar simpele oefeningen die vaak snel kleine resultaten geven. Zo heb je weer wat regie en iets concreets om aan te werken en dat geeft weer wat vertrouwen.
Maar wat ik net zo belangrijk vind: mensen leren wat ze zelf kunnen doen. Niet omdat behandelingen niet helpen, maar omdat je je eigen herstel niet afhankelijk wil maken van iemand anders. Met een eenvoudige oefening voelt iemand vaak al snel welke invloed gedachten of bewegingen hebben op stijfheid of vrijheid in het lichaam. Dat kleine inzicht dat je zelf iets kan verschuiven, is veel waard.
Daarna kijken we naar triggers. Alles wat de klachten aanwakkert. Die komen meestal vanzelf naar voren. En dan bouwen we op. Fysieke en mentale veerkracht en ook ontspanning. Om vertrouwen terug te krijgen in je eigen lijf.
Het mooiste moment? Als iemand zegt: 'Dank je wel, ik weet nu zelf wat ik moet doen en ik kan het verder alleen.'
Meer weten?
Dan heb ik iets voor je dat je mogelijk ook interessant vindt: “De lijst met 9 gedachten, die herstel mogelijk ongemerkt in de weg zitten en hoe ze anders kan bekijken"
Onbegrepen langdurig lage rugpijnklachten beïnvloeden meer dan alleen je lichaam.
- Ze veranderen ook hoe je naar jezelf kijkt.
- Hoeveel vertrouwen je nog hebt in je lichaam.
- En hoeveel mogelijkheden je nog ziet in herstel.
Daarom maakte ik deze lijst. Zodat je anders naar je klachten leert kijken. En misschien zelfs weer met een frisse blik naar je herstelmogelijkheden.